moeder-kind-vader; een drieluik over ouderverstoting recensies

 

Herkenning zal leiden tot preventie

Recensie tijdschrift voor Familierecht

Joep Zander, Moeder-Kind-Vader. Een drieluik over ouderverstoting, omvang: 80 pagina's, prijs 9,50 euro, ISBN 90-808631-1-4 NUR 775, 822, 745

De kern van het boek dat Joep Zander schreef over het ouderverstotingssyndroom bestaat uit een drietal interviews met een vader, een moeder en een kind uit één gescheiden gezin. De dochter zag jarenlang haar vader niet en voelde zich ondertussen verantwoordelijk voor het geluk van haar moeder. Toen ze dertig was kwam ze geleidelijk aan achter dit gemis. Joep Zander beschrijft nauwkeurig het proces van vervreemding maar ook de moeilijke weg terug. Voor alle partijen. De eerste doorbraak voor het kind kwam toen haar moeder rouwde om opa; dat had zij om haar vader niet kunnen doen, en daarmee werd het gemis duidelijk. Rouwprocessen, gelieerd aan de oudervervreemding, spelen een grote rol. Niet alleen bij het kind maar ook bij de ouders.
De titel van het boek verwijst naar het ouderverstotingssyndroom (Parental Alienation Syndrome). Het ouderverstotingssyndroom is een geestelijke afwijking bij kinderen uit scheidingssituaties die de laatste jaren in Nederland onder de aandacht komt. Belangrijkste kenmerk is dat kinderen met deze afwijking zelf de verantwoordelijkheid nemen voor een opgedrongen verstoting van een van hun ouders. In de Verenigde Staten is het bestaan van het syndroom, dankzij de voorname publicaties van de psychiater Richard Gardner, al in de jaren tachtig doorgedrongen tot de gewone rechtspraktijk. In het boek van Zander dat wij hier beschrijven, staat de theorie van het ouderverstotingssyndroom helder en beknopt beschreven.
De manier waarop Zander de verhalen van moeder, kind en vader weergeeft en met elkaar verbindt is uniek. Met een systeem van verwijzingen tussen vier hoofdstukken kunnen de processen van vader, moeder en kind worden gevolgd. Naast de interviews en het proces besteedt Zander een aantal hoofdstukken aan de theoretische discussies over het ouderverstotingssyndroom, de status van dit syndroom en het verband met geestelijke mishandeling en de vervolging daarvan. Geestelijke mishandeling is een in het Wetboek van Strafrecht omschreven misdaad. En het vervreemden van betekenisvolle relaties van een kind is geestelijke mishandeling.
De ouder die het kind vervreemdt van de andere ouder handelt vaak in een toestand van obsessie, ook wel aangeduid met een 'tunnelvisie'. In de beschrijving is veel plaats ingeruimd voor de rol van advocaten, rechters en kinderbeschermers.
Waar de advocaat nalaat de moeder die het kind weghoudt bij vader op de rechten van het kind te wijzen, begaat hij niet alleen een beroepsfout, maar handelt hij ook in strijd met de rechten en belangen van kinderen. 'Het belang van de kinderen gaf mijn moeder een legitimatie om ons bij mijn vader weg te houden. Er was immers niemand die haar en ons zei dat dat oneerlijk en fout was. Ze hadden me moeten dwingen.'

Dat is de kern van de terugblik met zelfkritiek van de moeder van Ans naar de periode dat ze haar kinderen weghield bij hun vader. Moeder leefde volgens haar eigen zeggen in een tunnel. Strak vooruitkijken was het enige waar ze redding van verwachtte. Joep Zander is naast pedagoog ook kunstenaar. Het boek is geïllustreerd door hemzelf. Het door loyaliteitsmisbruik verwrongen gezicht van het kind op de voorkant van het boek is imponerend.

Hoewel het niet makkelijk is voor iemand die gepassioneerd betrokken is bij een ouderverstoting om op een geobjectiveerde manier over deze problematiek te schrijven, zijn de interviews met de drie betrokkenen op een verantwoorde en respectvolle manier neergezet. De auteur spaart de gevestigde instituten niet. De ironische opmerkingen over het expertisecentrum kindermishandeling van het NIMW zijn wellicht begrijpelijk, maar een meer bemiddelende toon zou misschien tot meer resultaat leiden in deze rechtvaardige zaak. Meer bemiddeling als remedie in scheidingssituaties verdient meer aandacht. De methode van bemiddeling was in de jaren waarin dit conflict speelde, bekend in publicaties, maar nog niet bij iedere bemiddelaar, zoals we in dit boek constateren. Met een methodische bemiddeling kunnen we vele onnodige conflicten voorkomen. Dit boek is aan te bevelen voor professioneel betrokkenen en voor vaders, moeders en kinderen. Herkenning van de problematiek zal leiden tot betere signalering en hulpverlening, en tot preventie van ouderverstoting

Prof. dr. G.P. Hoefnagels is Emeritus hoogleraar familierecht en scheidingsbemiddelaar. Boekbespreking, FjR...2005, 59 1151

Professor Peter Hoefnagels in het gezaghebbende Tijdschrift voor Familie en JeugdRecht juni 2005